Sąd Paryski (ang. Judgment of Paris) to ślepa degustacja z 24 maja 1976 roku, w której dziewięciu francuskich sędziów najwyżej oceniło dwa wina z Kalifornii: Chateau Montelena Chardonnay 1973 (132 pkt łącznie) i Stag's Leap Wine Cellars Cabernet Sauvignon 1973 (127,5 pkt), wyprzedzając m.in. Château Mouton-Rothschild 1970 i Château Haut-Brion 1970. To wydarzenie przełamało przekonanie, że najlepsze wina świata mogą pochodzić tylko z Francji.
Jak przebiegała degustacja?
Spurrier prowadził w Paryżu sklep winiarski i szkołę, a degustację pomyślał jako promocję kalifornijskich win przy okazji amerykańskiego jubileuszu. Wina podano w ciemno: sędziowie nie widzieli etykiet, a każdy oceniał każde wino w skali do 20 punktów, bez narzuconego klucza ocen. Wynik ustalono na podstawie sumy (i średniej) ocen sędziów francuskich.
Skład jury był wyjątkowo prestiżowy, co uniemożliwiło późniejsze podważanie wyniku argumentem o "niekompetentnych sędziach":
| Sędzia | Funkcja w 1976 r. |
|---|---|
| Pierre Brejoux | Generalny inspektor instytutu apelacji AOC |
| Claude Dubois-Millot | Dyrektor przewodnika Le Nouveau Guide (w zastępstwie Christiana Millau) |
| Michel Dovaz | Institut Œnologique de France |
| Odette Kahn | Redaktor La Revue du vin de France |
| Raymond Oliver | Właściciel restauracji Le Grand Véfour |
| Pierre Tari | Właściciel Château Giscours |
| Christian Vannequé | Sommelier restauracji La Tour d'Argent |
| Aubert de Villaine | Współdyrektor Domaine de la Romanée-Conti |
| Jean-Claude Vrinat | Właściciel restauracji Taillevent |
| Steven Spurrier, Patricia Gallagher | Organizatorzy (oceny nie liczone) |
O tym, jak etykieta i cena wpływają na ocenę i dlaczego degustacja w ciemno jest uczciwsza, piszemy w artykule czy droższe znaczy lepsze.
Pełne wyniki: wina białe
| Miejsce | Wino | Kraj | Punkty |
|---|---|---|---|
| 1 | Chateau Montelena 1973 | USA | 132 |
| 2 | Meursault Charmes, Roulot 1973 | Francja | 126,5 |
| 3 | Chalone Vineyard 1974 | USA | 121 |
| 4 | Spring Mountain Vineyard 1973 | USA | 104 |
| 5 | Beaune Clos des Mouches, Drouhin 1973 | Francja | 101 |
| 6 | Freemark Abbey 1972 | USA | 100 |
| 7 | Bâtard-Montrachet, Ramonet-Prudhon 1973 | Francja | 94 |
| 8 | Puligny-Montrachet Les Pucelles, Leflaive 1972 | Francja | 89 |
| 9 | Veedercrest Vineyards 1972 | USA | 88 |
| 10 | David Bruce Winery 1973 | USA | 42 |
Kalifornijskie Chardonnay zajęły trzy z czterech pierwszych miejsc. Zwycięskie wino Chateau Montelena powstało w okresie, gdy winiarzem posiadłości był Mike Grgich (zatrudniony w 1972 r.).
Przeczytaj też: Wina Nowego Świata: Kalifornia, Chile, Australia, Argentyna, RPA
Pełne wyniki: wina czerwone
| Miejsce | Wino | Kraj | Punkty | Średnia (na 20) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Stag's Leap Wine Cellars 1973 | USA | 127,5 | 14,14 |
| 2 | Château Mouton-Rothschild 1970 | Francja | 126 | 14,09 |
| 3 | Château Haut-Brion 1970 | Francja | 125,5 | 13,23 |
| 4 | Château Montrose 1970 | Francja | 122 | 13,64 |
| 5 | Ridge Vineyards Monte Bello 1971 | USA | 105,5 | 12,14 |
| 6 | Château Léoville Las Cases 1971 | Francja | 97 | 11,18 |
| 7 | Mayacamas Vineyards 1971 | USA | 89,5 | 9,95 |
| 8 | Clos du Val 1972 | USA | 87,5 | 10,14 |
| 9 | Heitz Wine Cellars Martha's Vineyard 1970 | USA | 84,5 | 10,36 |
| 10 | Freemark Abbey 1969 | USA | 78 | 9,45 |
Kolejność miejsc ustalono według sumy punktów francuskiego jury. Średnie w ostatniej kolumnie pochodzą z oryginalnych ocen i są liczone inaczej niż suma, dlatego miejsca 3-4 i 7-9 nie układają się według nich malejąco. Zwycięski Cabernet Sauvignon pochodził z winnicy S.L.V., którą Warren Winiarski obsadził tą odmianą i Merlotem w 1970 roku. W czerwonych różnica była minimalna: zwycięzcę i drugie Mouton-Rothschild dzieliło 1,5 punktu w sumie ocen.
Czy wynik był statystycznie pewny?
Nie do końca i warto to wiedzieć, zanim powtórzy się tezę o "miażdżącym zwycięstwie Kalifornii". Ekonomiści Orley Ashenfelter i Richard E. Quandt przeliczyli czerwone wina na ocenach wszystkich 11 sędziów. Ich kolejność wyglądała nieco inaczej (Stag's Leap, Montrose, Mouton, Haut-Brion), a statystycznie istotne okazały się tylko dwa pierwsze miejsca i ostatnie. Pozostałych siedmiu win nie dało się od siebie wiarygodnie odróżnić. Wniosek jest więc skromniejszy, ale nadal przełomowy: kalifornijskie wina stanęły w jednym szeregu z najlepszymi bordeaux i burgundami.
Przeczytaj też: Malbec: jakie to wino, smak, Argentyna, Cahors i ceny w Polsce
Rewanże: 1978, 1986 i 2006
Francuscy krytycy argumentowali, że bordeaux potrzebują czasu, a kalifornijskie wina szybko się zestarzeją. Kolejne powtórki pokazały coś odwrotnego.
| Rok | Gdzie | Zwycięzca |
|---|---|---|
| 1978 (11-12 stycznia) | Vintners Club, San Francisco | Białe: Chalone 1974; czerwone: Stag's Leap 1973 |
| 1986 | French Culinary Institute, Nowy Jork (tylko czerwone) | Clos du Val 1972 |
| 1986 | Degustacja Wine Spectator (tylko czerwone) | Heitz Martha's Vineyard 1970 |
| 2006 (24 maja) | Copia w Napie i Berry Bros. & Rudd w Londynie | Ridge Monte Bello 1971; pierwsze bordeaux (Mouton-Rothschild 1970) na 6. miejscu |
W 2006 roku pięć pierwszych miejsc zajęły wina kalifornijskie. Te same czerwone wina po 30 latach starzenia w butelce wypadły lepiej niż ich francuscy rywale.
Co zmienił Sąd Paryski?
- Renoma Napa Valley. Kalifornia przestała być traktowana jako region win prostych. Butelki obu zwycięskich win (Chateau Montelena Chardonnay 1973 i Stag's Leap Cabernet Sauvignon 1973) trafiły do kolekcji Narodowego Muzeum Historii Amerykańskiej Smithsonian; Cabernet dołączył do stałej kolekcji w 2012 roku.
- Otwarcie drogi dla Nowego Świata. Wynik stał się argumentem dla producentów z Australii, Chile czy Nowej Zelandii, że ślepa degustacja ocenia wino, a nie pochodzenie. Więcej w artykule o kultowych winach Nowego Świata.
- Kapitał i inwestycje. W 2007 roku Stag's Leap Wine Cellars uzgodniło sprzedaż spółce UST Inc. i Marchese Piero Antinoriemu za 185 mln dolarów.
Dziś kalifornijskie Chardonnay i Cabernet są w Polsce łatwo dostępne; przegląd stylów i regionów znajdziesz w poradniku najlepsze wina z Kalifornii, a tło francuskiej strony sporu w tekście Bordeaux kontra Burgundia.
Film "Bottle Shock" (2008): ile w nim prawdy?
Historię Sądu Paryskiego opowiada film "Bottle Shock" (2008) w reżyserii Randalla Millera, z Alanem Rickmanem w roli Stevena Spurriera, Billem Pullmanem jako Jimem Barrettem i Chrisem Pine'em jako Bo Barrettem. Film skupia się na Chateau Montelena i jest mocno fabularyzowany. Spurrier mówił, że w scenariuszu "prawie nie ma słowa prawdy". Pominięto w nim m.in. Mike'a Grgicha, winiarza odpowiedzialnego za zwycięskie Chardonnay, a scena z winem brązowiejącym przez dobę po butelkowaniu jest przesadzona.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy i gdzie odbył się Sąd Paryski?
24 maja 1976 roku w hotelu InterContinental w Paryżu.
Które wina wygrały Sąd Paryski?
Wśród białych Chateau Montelena Chardonnay 1973, wśród czerwonych Stag's Leap Wine Cellars Cabernet Sauvignon 1973. Oba z Napa Valley w Kalifornii.
Kto oceniał wina?
Jedenastu sędziów, w tym dziewięciu Francuzów (m.in. Aubert de Villaine z Domaine de la Romanée-Conti i Odette Kahn z La Revue du vin de France). Do wyniku liczono tylko oceny Francuzów.
Czy degustację powtórzono?
Tak, m.in. w 1978, 1986 i 2006 roku. W rewanżu na 30-lecie wygrało Ridge Monte Bello 1971, a pięć pierwszych miejsc zajęły wina z Kalifornii.
Czy film "Bottle Shock" jest oparty na faktach?
Na wydarzeniach, ale z licznymi zmianami. Sam Spurrier krytykował scenariusz jako w dużej mierze wymyślony.
Źródła: Wikipedia (Judgment of Paris (wine), Bottle Shock, Chateau Montelena, Warren Winiarski), Stag's Leap Wine Cellars (strona producenta), Smithsonian National Museum of American History. Alkohol tylko dla osób pełnoletnich.
