Wino ma co najmniej 8000 lat: najstarsze ślady jego wyrobu znaleziono w Gruzji (ok. 6000 p.n.e.), a najstarszą znaną winiarnię w jaskini Areni-1 w Armenii (ok. 4100 p.n.e.). Dziś świat produkuje ok. 227 mln hektolitrów wina rocznie (OIV, 2025), a największym producentem są Włochy. Poniżej 15 ciekawostek o winie, każda z liczbą lub datą, którą da się sprawdzić w źródle.
15 ciekawostek o winie
- Najstarsze ślady wina pochodzą z Gruzji. Pozostałości wina w naczyniach z okolic Tbilisi datuje się na ok. 6000 p.n.e. Na stanowisku Shulaveri znaleziono gliniany dzban z VI tysiąclecia p.n.e., przodka gruzińskiego kwewri. Więcej: wino gruzińskie.
- Jeszcze starszy był napój z Chin. W neolitycznych naczyniach z Jiahu (prowincja Henan) wykryto ślady sfermentowanego napoju z winogron i ryżu z początku VII tysiąclecia p.n.e. To jednak mieszanka, nie wino w dzisiejszym sensie.
- Najstarsza winiarnia ma ok. 6100 lat. Pozostałości wyrobu wina w jaskini Areni-1 w Armenii datuje się na ok. 4100 p.n.e. To najstarsza znana winiarnia na świecie.
- Najstarsza nieotwarta butelka pochodzi z IV wieku. Butelkę ze Spiry (ok. 1,5 l) znaleziono w 1867 r. w grobie rzymskiego arystokraty; datuje się ją na ok. 325-350 r. n.e. Do dziś jej nie otwarto i można ją zobaczyć w Muzeum Historycznym Palatynatu w Spirze. W 2024 r. potwierdzono, że jeszcze starsza urna z Carmony w Hiszpanii (I w. n.e.) zawiera płynne wino.
- Mszyca prawie zniszczyła europejskie winnice. Filokserę wykryto we Francji w 1863 r., w Kalifornii w 1873 r., w Australii w 1875 r., a w RPA w 1880 r. Chile do dziś pozostaje od niej wolne. Historia kryzysu: filoksera.
- Jedna degustacja zmieniła rynek wina. 24 maja 1976 r. w Paryżu 11 sędziów (9 Francuzów) w ciemno wybrało kalifornijskie wina: Stag's Leap Wine Cellars Cabernet Sauvignon 1973 i Chateau Montelena Chardonnay 1973. Zobacz: Sąd Paryski.
- Świat produkuje coraz mniej wina. W 2025 r. powstało ok. 227 mln hl wina, tylko o 0,6% więcej niż w rekordowo słabym 2024 r. (225,8 mln hl, najmniej od ponad 60 lat).
- Największym producentem są Włochy. W 2025 r. wyprodukowały 44,4 mln hl, czyli prawie 20% światowego wina. Francja (36,1 mln hl) była druga, ale w 2023 r. to ona prowadziła (47,2 mln hl).
- Najwięcej winorośli rośnie w Hiszpanii. Hiszpańskie winnice zajmowały w 2025 r. 919 tys. ha, czyli 13,1% światowej powierzchni (7,0 mln ha). Mimo to Hiszpania produkuje mniej wina niż Włochy i Francja.
- Najwięcej wina piją Amerykanie. USA to największy rynek wina na świecie: 31,9 mln hl w 2025 r. Kolejne były Francja (22,0 mln hl) i Włochy (20,2 mln hl).
- Konsumpcja jest najniższa od lat 60. W 2024 r. świat wypił 214,2 mln hl, najmniej od 1961 r. (213,6 mln hl); w 2025 r. spadła do 208 mln hl.
- Prawie połowa wina przekracza granice. 46% światowego wina trafia na eksport; w 2025 r. było to 94,8 mln hl o wartości 33,8 mld euro. Najwięcej (w litrach) eksportują Włochy, a największą wartość ma eksport Francji.
- W butelce szampana panuje ciśnienie ok. 6 barów, dlatego butelki są grube, a korek trzyma drucik (muselet). Szampan rocznikowy musi dojrzewać co najmniej 3 lata. Więcej: co warto wiedzieć o szampanie.
- Polskie winiarstwo urosło 26-krotnie. Według KOWR powierzchnia winnic wzrosła z 36 ha w 2009 r. do 951 ha, a produkcja z 412 hl do 25,6 tys. hl. Pod koniec września 2025 r. w rejestrze było 324 przedsiębiorców wyrabiających lub rozlewających wino. Historia: wino w polskich dziejach.
- "Wytrawne" ma definicję prawną. W UE wino spokojne można nazwać wytrawnym, jeśli ma do 4 g cukru na litr (do 9 g/l przy odpowiednio wysokiej kwasowości), a słodkim od 45 g/l. Jeśli etykieta podaje jeden szczep, musi on stanowić co najmniej 85% wina; w USA wystarczy 75%.
Najwięksi producenci wina na świecie (OIV)
| Kraj | 2023 (mln hl) | 2024 (mln hl) | 2025 (mln hl) |
|---|---|---|---|
| Włochy | 38,3 | 44,1 | 44,4 |
| Francja | 47,2 | 36,1 | 36,1 |
| Hiszpania | 28,4 | 31,1 | 28,7 |
| USA | 25,5 | 21,1 | 20,0 |
| Australia | 9,6 | 10,4 | 11,3 |
| Argentyna | 8,8 | 10,9 | 10,8 |
| RPA | 9,3 | 8,8 | 10,2 |
| Chile | 11,0 | 9,3 | 8,4 |
| Świat | 236 | 225 | 227 |
Kolejność zmienia się z roku na rok, bo o wielkości zbiorów decyduje pogoda: w 2024 r. produkcja we Francji spadła o 23,5% i była najniższa od 1957 r. Więcej o krajach spoza Europy: wina Nowego Świata.
Przeczytaj też: Wino Marsala: co to jest, rodzaje, cena i czym je zastąpić
Wino w liczbach - podawanie i skład
| Dane | Wartość |
|---|---|
| Czerwone wino stołowe - energia | ok. 85 kcal / 100 g (baza USDA) |
| Taniczne czerwone - temperatura podania | 15-18°C |
| Lekkie czerwone | 10-12°C |
| Złożone wytrawne białe | 12-16°C |
| Musujące, różowe, słodkie | 6-10°C |
| Idealna temperatura przechowywania | ok. 13°C |
Temperatury podawania podajemy za Émile'em Peynaudem; praktyczny przewodnik: temperatura wina. Jeśli lubisz historie z drugiej strony butelki, przeczytaj o największych oszustwach w świecie wina, przesądach o winie i historii wina.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie powstało pierwsze wino?
Najstarsze ślady wina z samych winogron pochodzą z Gruzji (ok. 6000 p.n.e.). Starszy napój z Jiahu w Chinach był mieszanką fermentowanych winogron i ryżu.
Który kraj produkuje najwięcej wina?
W 2024 i 2025 r. Włochy (44,4 mln hl w 2025 r.). W 2023 r. pierwsza była Francja.
Ile lat ma najstarsza butelka wina?
Butelka ze Spiry pochodzi z ok. 325-350 r. n.e., czyli ma ok. 1700 lat i nigdy nie została otwarta.
Ile wina pije świat?
Według OIV ok. 208 mln hl w 2025 r., najmniej od ponad 60 lat.
Ile kalorii ma kieliszek wina?
Czerwone wino stołowe ma ok. 85 kcal na 100 g, więc kieliszek 150 ml to ok. 125-130 kcal. Wina słodkie mają więcej.
Źródła: OIV State of the World Vine and Wine Sector in 2024 (kwiecień 2025) i State of the World Wine Sector in 2025 (maj 2026), Wikipedia (History of wine, Speyer wine bottle, New World wine, Judgment of Paris, Champagne, Wine fault), Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (dane cytowane przez XYZ.pl, 12.11.2025), rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2019/33, 27 CFR 4.23 (USA), baza USDA FoodData Central. Alkohol tylko dla osób pełnoletnich.
