Fałszerstwa wina mają dwie postacie: podrabianie drogich butelek kolekcjonerskich (jak w sprawie Rudy'ego Kurniawana, który na dwóch aukcjach w 2006 roku sprzedał wina za 10,6 i 24,7 mln dolarów) oraz fałszowanie samego trunku, które bywa śmiertelne: włoskie wino z metanolem w 1986 roku zabiło 23 osoby. Poniżej pięć najgłośniejszych afer, ich skutki dla prawa i praktyczne sposoby, jak nie kupić podróbki.
Austria 1985: wino z glikolem dietylenowym
27 czerwca 1985 roku laboratorium w RFN wykryło glikol dietylenowy (DEG) w austriackim winie Ruster Auslese 1983 kupionym w supermarkecie w Stuttgarcie. Część producentów i pośredników dodawała tę substancję do tanich win, aby smakowały jak słodsze i pełniejsze wina z późnego zbioru. Powodem były m.in. słabe roczniki (jak 1982) i kontrakty z sieciami handlowymi, których nie dało się wypełnić prawdziwym winem.
Nie odnotowano ofiar śmiertelnych, choć w jednym z najbardziej skażonych win stężenie było na tyle wysokie, że butelka mogła być niebezpieczna dla życia. Skutki gospodarcze były ogromne:
| Skutek | Dane |
|---|---|
| Wino zniszczone w RFN | ok. 27 mln litrów (ok. 36 mln butelek) |
| Eksport Austrii | z ok. 45 mln litrów rocznie przed 1985 do ok. 4,4 mln litrów w 1986 |
| Powrót eksportu do poprzedniego poziomu | dopiero w 2001 roku |
| Reakcja państw | Szwajcaria i Francja konfiskowały wino, Japonia 29 lipca 1985 zakazała importu |
| Nowe prawo | surowsza ustawa winiarska uchwalona przez austriacki parlament 29 sierpnia 1985 |
| Kary | pierwszy wyrok więzienia (1,5 roku) w październiku 1985; w 1996 roku sześciu byłych pracowników firmy Pieroth ukarano grzywną 1 mln marek |
Długofalowo afera zmieniła styl austriackiego winiarstwa: producenci postawili na wytrawne białe wina i wyższą jakość, z czego Austria jest dziś znana.
Włochy 1986: metanol w winie
Afera wybuchła 17 marca 1986 roku. Właściciele firmy Ciravegna z Narzole (prowincja Cuneo), ojciec i syn, dodawali do wina metanol, aby podnieść zawartość alkoholu. Metanol był wtedy we Włoszech tańszy od cukru, bo nie obejmowała go akcyza. Między grudniem 1985 a marcem 1986 zużyto ok. 2,5 tony tej substancji, a wino butelkowała i sprzedawała firma z prowincji Asti.
Bilans: 23 zmarłych, 153 zatrutych, 15 osób trwale niewidomych. W procesie zakończonym w 1992 roku w Mediolanie zapadły wyroki do 16 lat więzienia (Giovanni Ciravegna dostał 14 lat). Włoski eksport wina spadł w 1986 roku o 37% w ilości i o 25% w wartości, a w RFN włoskie dostawy na tygodnie zatrzymano na granicy.
Przeczytaj też: Toasty: polskie tradycje, przykłady, etykieta i toasty świata
Rudy Kurniawan: największy fałszerz win kolekcjonerskich
Rudy Kurniawan (właśc. Zhen Wang Huang, ur. 10 października 1976 w Dżakarcie), w środowisku nazywany "Dr. Conti" od zamiłowania do Domaine de la Romanée-Conti, w latach 2000. stał się jednym z największych kupców i sprzedawców win na aukcjach w USA.
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 2006 | Dwie aukcje w Acker, Merrall & Condit: 10,6 mln i 24,7 mln USD (rekord jednorazowej sprzedaży wina) |
| 2007 | Christie's wycofuje magnum Château Le Pin, które producent uznał za fałszywe |
| 2008 | Wycofanie Ponsot Clos Saint-Denis z roczników 1945-1971: Domaine Ponsot nie produkowało tego wina przed 1982 rokiem |
| 2009 | Pozew kolekcjonera Billa Kocha |
| 8 marca 2012 | Aresztowanie przez FBI w Arcadii (Kalifornia); w domu znaleziono etykiety, korki, stemple i tanie wina z Napy z notatkami, jak je "postarzyć" |
| 18 grudnia 2013 | Wyrok skazujący ławy przysięgłych w Nowym Jorku |
| 7 sierpnia 2014 | Kara 10 lat więzienia federalnego |
| listopad 2020 / kwiecień 2021 | Zwolnienie i deportacja do Indonezji |
Znalezione w jego domu tanie wina z notatkami, jako jakie stare bordeaux mają zostać sprzedane, oraz zapasy etykiet i korków pokazały, że podróbki powstawały na miejscu. Dokument "Sour Grapes" (2016) szacuje, że w prywatnych kolekcjach może wciąż krążyć do 10 tys. jego podróbek. Sprawa pokazała słabość rynku aukcyjnego, który przez lata nie weryfikował pochodzenia butelek.
Hardy Rodenstock i butelki Jeffersona
Hardy Rodenstock (właśc. Meinhard Görke, 1941-2018), niemiecki wydawca muzyczny i kolekcjoner, słynął z degustacji rzadkich win, m.in. 125 roczników Château d'Yquem w Monachium w 1998 roku. W 1985 roku pojawił się z butelkami grawerowanymi literami "Th. J.", przypisywanymi Thomasowi Jeffersonowi. Butelkę Château Lafite 1787 kupił na aukcji Christie's w Londynie Christopher Forbes za 105 tys. funtów.
Amerykański miliarder Bill Koch kupił cztery takie butelki za ok. 500 tys. dolarów, a później ustalił, że grawer wykonano narzędziem elektrycznym, czyli współcześnie. Pozwał Rodenstocka w 2006 roku; ten nie stawił się w sądzie i w maju 2010 roku zapadł wyrok zaoczny. Historię opisuje książka Benjamina Wallace'a "The Billionaire's Vinegar" (2008), według której badania izotopowe datowały wino na ok. 1962 rok. Sąd nigdy nie orzekł wprost o autentyczności samych butelek.
Przeczytaj też: Dobre wina do 50 zł: aktualne ceny z supermarketów i jak wybrać butelkę
Brunellopoli 2008: niezgodność z przepisami apelacji
Nie każde fałszerstwo jest groźne dla zdrowia. W 2008 roku włoska prokuratura w Sienie badała, czy część producentów Brunello di Montalcino, które z mocy przepisów musi powstawać w 100% z Sangiovese, dodawała do niego Merlota, Cabernet Sauvignon lub inne odmiany. Według Decantera zajęto ok. 6,5 mln litrów Brunello i 700 tys. litrów Rosso di Montalcino. Producenci w głosowaniu utrzymali wymóg 100% Sangiovese. To przykład oszustwa "na etykiecie": wino jest bezpieczne, ale nie jest tym, za co płaci klient. Jak działa system apelacji we Włoszech, opisujemy w przewodniku po winach włoskich regionów.
Jak rozpoznać fałszywe wino?
Fałszerze butelek celują w wina warte setki i tysiące złotych: stare roczniki z Bordeaux, Burgundii, Szampanii. Przy takich zakupach:
- Sprawdź proweniencję. Żądaj historii butelki: od kogo pochodzi, gdzie była przechowywana, faktury.
- Porównaj z wzorcem. Etykieta, kapsel, korek i szkło powinny odpowiadać danemu rocznikówi; podejrzane są np. zbyt nowe etykiety na bardzo starej butelce.
- Zweryfikuj, czy wino w ogóle istniało. Sprawa Ponsot pokazała, że fałszerze oferowali roczniki, których producent nigdy nie wypuścił.
- Uważaj na zbyt dobrą cenę i nadmiar rzadkich butelek. Kurniawan oferował osiem magnum Château Lafleur 1947, a według byłego szefa działu win Sotheby's wyprodukowano ich tylko pięć.
- Kontaktuj się z producentem. To producent (jak Domaine Ponsot czy Château Le Pin w sprawie Kurniawana) najszybciej rozpozna podróbkę.
Przy zwykłych zakupach wystarczy uważne czytanie etykiety (jak czytać etykiety win) i zakupy w sprawdzonych miejscach (gdzie kupić dobre wino). Jeśli wino smakuje lub pachnie dziwnie, przyczyną jest zwykle wada, a nie fałszerstwo: zobacz jak rozpoznać wady wina. O inwestowaniu w drogie butelki piszemy w poradniku kolekcjonera i tekście co wyróżnia luksusowe wina.
Najczęściej zadawane pytania
Kim jest Rudy Kurniawan?
Indonezyjskim kolekcjonerem i fałszerzem win, skazanym w USA w 2014 roku na 10 lat więzienia za sprzedaż podrobionych butelek. Po odbyciu kary deportowano go do Indonezji w 2021 roku.
Na czym polegała afera glikolowa w Austrii?
W 1985 roku wykryto, że część austriackich win słodzono glikolem dietylenowym. Eksport spadł niemal dziesięciokrotnie, a Austria uchwaliła surowsze prawo winiarskie.
Ile osób zmarło po wypiciu wina z metanolem we Włoszech?
23 osoby, a 15 z 153 zatrutych straciło wzrok (1986).
Czy fałszuje się tanie wina?
Głośne sprawy podrabiania butelek dotyczą drogich win kolekcjonerskich. Przy tanich winach zdarzają się raczej nieprawidłowości dotyczące składu lub pochodzenia, które wykrywają kontrole jakości.
Czy butelki Jeffersona były prawdziwe?
Wszystko wskazuje, że nie: grawer wykonano narzędziem elektrycznym, a Rodenstock przegrał zaocznie proces z Billem Kochem. Sąd nie orzekł jednak wprost o autentyczności.
Źródła: Wikipedia (1985 diethylene glycol wine scandal, Rudy Kurniawan, Hardy Rodenstock), Wikipedia włoska (Scandalo del vino al metanolo), Decanter i Wine Spectator (Brunellopoli). Alkohol tylko dla osób pełnoletnich.
