Prohibicja w USA a wino: daty, wyjątki i dziedzictwo dla winiarstwa

Prohibicja w USA obowiązywała od 17 stycznia 1920 do 5 grudnia 1933 roku, czyli prawie 14 lat: 18. poprawka do konstytucji zakazała produkcji, sprzedaży i transportu alkoholu, a 21. poprawka ją uchyliła. Picie alkoholu nie było zakazane, a dla wina istniały trzy furtki: wino sakralne, alkohol "leczniczy" na receptę i domowa produkcja do 200 galonów (ok. 757 l) rocznie na gospodarstwo.

Prohibicja w USA - najważniejsze daty

Poprawka przeszła w Izbie Reprezentantów głosami 68%, a w Senacie 76% głosujących. Ruch abstynencki miał długą historię: Liga Antysaloonowa (Anti-Saloon League) powstała w Ohio w 1893 roku, a wojna z Niemcami osłabiła pozycję browarników, z których wielu miało niemieckie korzenie.

Co dokładnie zakazywała prohibicja?

Zakaz dotyczył "produkcji, sprzedaży i transportu napojów odurzających". Samo picie alkoholu pozostało legalne. Ustawa Volsteada przewidywała jednak wyjątki, które dla wina okazały się kluczowe:

• Wino sakramentalne. Ustawa pozwalała sprzedawać wino księżom i duchownym do celów religijnych. Rabini mogli zatwierdzać sprzedaż wina koszernego wiernym na szabat i święta; z tym wiązały się nadużycia, w tym osoby podające się za rabinów, by kupować wino i sprzedawać je dalej.
• Alkohol leczniczy. Lekarze wypisywali recepty na alkohol; w pierwszych sześciu miesiącach licencje otrzymało ponad 15 tys. lekarzy i 57 tys. farmaceutów. Niektóre apteki sprzedawały "wino lecznicze" o mocy ok. 22% z dodatkiem nadającym mu leczniczy smak.
• Domowa produkcja. Paragraf 29 ustawy Volsteada pozwalał robić w domu wino i cydr z owoców (ale nie piwo), formalnie jako "niealkoholowy sok owocowy do spożycia domowego". Limit wynosił 200 galonów rocznie.

Przeczytaj też: Zmiany klimatu a winnice: wcześniejsze zbiory, skutki dla wina i adaptacja

Cegły winogronowe, czyli wino z instrukcją "nie rób wina"

Ponieważ sok winogronowy nie był zakazany, producenci sprzedawali płynne i półstałe koncentraty winogronowe, nazywane "wine bricks" (cegły winogronowe) lub "wine blocks". Do opakowania dołączano ostrzeżenie: po rozpuszczeniu kostki w galonie wody nie należy odstawiać płynu w dzbanku do szafki na dwadzieścia dni, bo zamieni się w wino. Formalnie była to przestroga, w praktyce instrukcja. Sam sok winogronowy pozostawiony na ok. 60 dni fermentował do wina o mocy ok. 12%, a produkcja soku winogronowego wzrosła w czasie prohibicji czterokrotnie.

Co prohibicja zrobiła z kalifornijskimi winnicami?

Paradoks prohibicji: winiarstwo upadło, a uprawa winogron kwitła.

Domowi winiarze ze Wschodniego Wybrzeża kupowali winogrona z Kalifornii, wysyłane koleją. Plantatorzy zastępowali więc szlachetne odmiany takimi, które znosiły transport. Symbolem epoki stał się Alicante Bouschet: gruba skórka chroniła go przed gniciem w drodze do Nowego Jorku, gdzie winogrona sprzedawano na aukcjach, a bardzo ciemny sok pozwalał rozcieńczyć wino wodą bez utraty koloru. Z miąższu tej odmiany dało się odzyskać sok nawet po trzecim tłoczeniu. W 1928 roku jeden kupiec nabył na aukcji partię 225 wagonów winogron, z których można było zrobić ponad 2 mln galonów wina.

Przetrwały głównie winiarnie z licencją na wino sakramentalne, lecznicze lub do celów niespożywczych. Beaulieu Vineyard z Napa (założona w 1900 roku przez Georges'a de Latour) dostała kontrakt na dostawy wina mszalnego dla kościołów w całym kraju i do 1933 roku przekroczyła produkcję 1 mln galonów rocznie. Bracia szkolni (Christian Brothers) w Martinez legalnie robili wino sakramentalne, w 1932 roku przenieśli się do Napa, a po uchyleniu zakazu wrócili do sprzedaży komercyjnej. Historycy wina oceniają, że prohibicja zniszczyła rozwijającą się amerykańską branżę: szlachetne odmiany zastąpiono gorszymi, transportowymi, winiarze emigrowali lub zmieniali zawód, a odbudowa trwała dekady.

Przeczytaj też: Tempranillo: jakie to wino, smak, regiony, klasy Rioja i ceny w Polsce

Jak prohibicja zmieniła picie w Ameryce?

• Konsumpcja. Badacze nie są zgodni: część prac pokazuje wyraźny spadek spożycia, inne brak trwałego efektu. Zgony z powodu marskości wątroby spadły w tym czasie o prawie dwie trzecie.
• Mocniejsze trunki. Popularność zyskały wysokoprocentowe alkohole, które ze względu na wysoką moc często rozcieńczano napojami bezalkoholowymi.
• Przestępczość. Liczba federalnych spraw z ustawy Volsteada wzrosła z 7291 w pierwszym półroczu 1920 roku do 29 114 w roku budżetowym 1921. Szacunki liczby nielegalnych barów (speakeasy) w Nowym Jorku w 1925 roku wahały się od 30 do 100 tys.
• Podatki. Przed 1920 rokiem ok. 14% wpływów podatkowych władz federalnych, stanowych i lokalnych pochodziło z handlu alkoholem. Utrata tych pieniędzy w czasie Wielkiego Kryzysu była jednym z argumentów za uchyleniem zakazu.

Dziedzictwo prohibicji dla wina

Po 1933 roku decyzje o alkoholu przeszły w dużej mierze na stany. Zaraz po uchyleniu zakazu federalnego ok. 38% Amerykanów żyło na obszarach z prohibicją stanową lub lokalną, a "suche" hrabstwa i gminy istnieją do dziś. Amerykańskie winiarstwo potrzebowało kilku dekad, by odbudować jakość; pomogły w tym badania prowadzone na uniwersytetach UC Davis i Fresno State oraz winiarze, którzy przybyli do Kalifornii w latach 60. Do Beaulieu po uchyleniu prohibicji sprowadzono z Francji enologa André Tchelistcheffa.

Przełom w postrzeganiu win z USA przyszedł w 1976 roku, gdy kalifornijskie wina wygrały ze słynnymi francuskimi w ślepej degustacji, opisanej w artykule Sąd Paryski 1976. Współczesne wina regionu opisujemy w przewodniku najlepsze wina z Kalifornii i w tekście o winach Nowego Świata. Inny wielki kryzys winiarstwa, tym razem biologiczny, opisujemy w artykule o filokserze, a szerszą historię w tekście historia wina.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy skończyła się prohibicja w USA?

5 grudnia 1933 roku, gdy ratyfikowano 21. poprawkę do konstytucji. Wcześniej, 22 marca 1933 roku, Cullen-Harrison Act zalegalizował piwo o mocy 3,2% i lekkie wino.

Czy w USA obowiązuje prohibicja alkoholu?

Nie ma prohibicji ogólnokrajowej od 1933 roku. Stany i samorządy mogą jednak ograniczać sprzedaż alkoholu, dlatego w niektórych hrabstwach i gminach nadal obowiązuje lokalny zakaz.

Kiedy można pić alkohol w USA?

Od 21 lat. National Minimum Drinking Age Act z 1984 roku nie ustanawia tej granicy wprost, ale stany, które pozwalają kupować alkohol osobom poniżej 21 lat, tracą część federalnych środków na drogi (dziś 8%).

Czy podczas prohibicji można było pić wino?

Tak. Picie nie było zakazane, legalne było wino sakramentalne, a gospodarstwa mogły zrobić do 200 galonów wina rocznie na własny użytek.

Ile trwała prohibicja w USA?

Prawie 14 lat: od 17 stycznia 1920 do 5 grudnia 1933 roku.

Źródła: Wikipedia (Prohibition in the United States, History of California wine, Alicante Bouschet, Beaulieu Vineyard, National Minimum Drinking Age Act), National Geographic Polska, Histmag.org. Alkohol tylko dla osób pełnoletnich.