Tokaj: rodzaje, puttonyos, ceny i jak pić węgierskie wino

Tokaj to białe wino z regionu Tokaj na północnym wschodzie Węgier (wpisanego na listę UNESCO w 2002 r.), najsłynniejsze jako słodkie aszú z winogron porażonych szlachetną pleśnią, które od reformy z 2013 r. musi mieć co najmniej 120 g/l cukru. W Polsce słodki tokaj kupisz od ok. 35 zł (late harvest 0,375 l w Winnicy Lidla), szamorodni za 57-64 zł, a aszú od ok. 135 zł do ponad 500 zł za butelkę 0,5 l.

Co to za wino Tokaj?

Tokaj (po węgiersku Tokaji, czyli "z Tokaju") to nazwa regionu i win z niego. Winnice leżą na glinie i lessie nad podłożem wulkanicznym, u zbiegu Cisy i Bodrogu. Jesienne mgły znad rzek i słoneczne popołudnia sprzyjają rozwojowi szlachetnej pleśni (Botrytis cinerea): grzyb odwadnia jagody, które kurczą się w rodzynki o skoncentrowanym cukrze i kwasowości. Z takich pojedynczo zbieranych jagód (aszú) powstaje najsłynniejsze wino regionu.

Region ma też szczególne miejsce w historii apelacji. Klasyfikację winnic na trzy klasy rozpoczęto w 1730 r., a dekret królewski z 1757 r. zamknął obszar produkcji - to jeden z najstarszych systemów ochrony pochodzenia wina na świecie. Od marca 2007 r. producenci z Francji i Włoch nie mogą już używać nazw Tokay ani Tocai (dotyczyło to m.in. alzackiego pinot gris), a nazwa jest chroniona w UE.

Polska ma z tokajem długi związek. Wina z regionu nazywano u nas węgrzynami, a od 1820 r. polscy kupcy spopularyzowali nazwę szamorodni (od słowiańskiego "samorodny", czyli taki, jaki się urodził).

Rodzaje tokaju - od wytrawnego do eszencji

Według źródeł reforma z 2013 r. utrzymała też szamorodni, fordítás i máslás w wersjach wytrawnych i słodkich. Polska Wikipedia podaje dla szamorodni co najmniej 2 lata dojrzewania w beczkach ok. 136 l i 10-14% alkoholu; po zmianie przepisów wymagania mogą być inne, więc rocznik i czas leżakowania sprawdzaj na etykiecie.

Przeczytaj też: Enoturystyka: jak zaplanować wyjazd na winnice i co zobaczyć

Puttonyos - co oznaczają po 2013 roku?

Puttony to dawny kosz na jagody aszú (ok. 25 kg). Liczba puttonyos mówiła, ile koszy ciasta aszú dodano do beczki Gönc o pojemności 136 l. Im więcej koszy, tym słodsze wino: dawniej produkowano aszú 3, 4, 5 i 6 puttonyos.

Od rocznika 2013 obowiązuje nowa zasada: każde aszú musi mieć co najmniej 120 g/l cukru resztkowego (to dawny poziom 5 puttonyos) i min. 9% alkoholu, a kategorie 3 i 4 puttonyos zniknęły. Oznaczenie liczby puttonyos stało się opcjonalne; jeśli producent pisze "6 puttonyos", wino musi mieć co najmniej 150 g/l cukru. Minimalne dojrzewanie w beczce skrócono do 18 miesięcy. Na półkach wciąż znajdziesz starsze roczniki z dawnymi oznaczeniami, w tym 3 i 4 puttonyos - to legalne wina sprzed reformy.

Jak czytać etykietę tokaju?

• Tokaji - chroniona nazwa pochodzenia z Węgier. Słowackie wina z tej części regionu noszą nazwę Tokajský / Tokajská.
• Száraz - wytrawne; édes - słodkie; félszáraz / félédes - półwytrawne / półsłodkie.
• Aszú, Szamorodni, Késői szüretelésű (late harvest), Eszencia - kategoria wina, ważniejsza od szczepu.
• 5 / 6 puttonyos - poziom słodyczy aszú (opcjonalny po 2013 r.).
• Furmint, Hárslevelű, Sárgamuskotály - szczep; przy wytrawnych winach to główna informacja o smaku.
• Dűlő - nazwa konkretnej winnicy (np. Szent Tamás, Úrágya); oznacza zwykle wino z wyższej półki.
• Pojemność 0,5 l - typowa dla win słodkich, 0,375 l dla tańszych late harvest.

Przeczytaj też: Wino Fresco: rodzaje, moc, ceny i które Fresco wybrać

Ile kosztuje Tokaj w Polsce? Lidl, Biedronka i sklepy

Ceny sprawdzone 29.10.2026. W Winnicy Lidla (sklep internetowy sieci) obowiązuje rabat 15% od 4 butelek i 20% od 6 butelek na część win. W gazetkach Biedronki, Lidla, Kauflandu i Auchan z tego tygodnia tokaju nie znaleźliśmy; słodkie wina z marketów zbieramy w tekście bardzo słodkie wina, a o zakupach w sklepie internetowym Lidla piszemy w artykule jak działa Winnica Lidla.

Cena aszú wynika z pracochłonności: jagody aszú zbiera się ręcznie, pojedynczo, w kilku przejściach przez winnicę, a z hektara uzyskuje się ich niewiele. Late harvest i szamorodni to tańszy sposób, żeby poznać słodki styl regionu.

Czy Tokaj to dobre wino?

Tokaj aszú to jedno z najbardziej znanych win słodkich świata, pite na dworach królewskich już w XVIII w. Jego siłą jest kwasowość Furmintu: nawet przy 150 g/l cukru wino nie jest ciężkie i świetnie się starzeje. Jakość zależy jednak od kategorii i producenta - tani late harvest to prostsze, owocowe wino deserowe, a nie aszú. Wytrawny furmint to z kolei dobra alternatywa dla rieslinga i chardonnay: wysoka kwasowość, nuty jabłka, gruszki i dymu.

Jak się pije Tokaj i do czego pasuje?

• Temperatura: słodkie tokaje podawaj schłodzone, wytrawny furmint jak inne białe wina. Szczegóły w tekście o temperaturze serwowania wina.
• Kieliszek: mały kieliszek do wina deserowego; porcja aszú to zwykle kilkadziesiąt mililitrów, więc butelka 0,5 l wystarczy dla kilku osób.
• Aszú i szamorodni édes: foie gras, sery pleśniowe (roquefort, gorgonzola), tarta morelowa, sernik, desery z orzechami. Więcej połączeń w tekstach wino do deserów i wino i sery.
• Szamorodni száraz: bywa porównywany z wytrawnym sherry - do orzechów, twardych serów i zup; porównaj z sherry.
• Wytrawny furmint: ryby, drób, wieprzowina, kuchnia azjatycka.
• Otwarta butelka: słodkie tokaje dzięki cukrowi i kwasowości wytrzymują w lodówce dłużej niż zwykłe wina białe.

Tokaj w historii: wino królów

W 1703 r. książę Franciszek II Rakoczy podarował tokaj Ludwikowi XIV; temu królowi przypisuje się słynne określenie "Vinum Regum, Rex Vinorum" - wino królów, król win. Legenda mówi, że pierwsze aszú zrobił w 1630 r. Laczkó Máté Szepsi, ale słowo "aszú" w odniesieniu do wina pojawia się już w słowniku Fabriciusa Balázsa Sziksaiego ukończonym w 1576 r. Po 1920 r. część regionu znalazła się w Czechosłowacji, a po II wojnie światowej produkcję na Węgrzech zdominowało państwo. Więcej o samym regionie i innych węgierskich winnicach piszemy w przewodniku winnice na Węgrzech.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Tokaj to dobre wino?

Tokaj aszú to jedno z najbardziej znanych win słodkich na świecie. Tańsze kategorie (late harvest, szamorodni) są prostsze, ale dają dobre pojęcie o stylu regionu. Wytrawny furmint to ceniony, kwasowy biały szczep.

Ile kosztuje Tokaj w Biedronce?

W gazetkach Biedronki obowiązujących 29.10.2026 nie było tokaju. Najtańszy tokaj w sieciach handlowych to Sweet by Tokaj Late Harvest za 34,99 zł (0,375 l) w Winnicy Lidla.

Jak się pije Tokaj?

Słodki tokaj pije się schłodzony, w małych porcjach, do deseru, serów pleśniowych lub foie gras, albo zamiast deseru. Wytrawny furmint podaje się jak białe wino do posiłku.

Ile kosztuje wino Tokaj?

W polskich sklepach: wytrawny furmint ok. 40-73 zł, szamorodni ok. 57-64 zł, late harvest od ok. 35 zł (0,375 l), aszú od ok. 135 zł do ponad 500 zł za 0,5 l (stan na 29.10.2026).

Czy Tokaj jest tylko słodki?

Nie. Powstaje wytrawny furmint i hárslevelű oraz wytrawny szamorodni (száraz).

Co oznaczają puttonyos?

Dawniej liczbę koszy jagód aszú dodanych do 136-litrowej beczki. Od 2013 r. aszú musi mieć min. 120 g/l cukru, a 6 puttonyos oznacza min. 150 g/l.

Źródła: UNESCO i Wikipedia (Tokaj wine region; Tokaji; Tokaj (wino); Puttonyos), BKWine (zasady po reformie), Decanter (6 puttonyos i 18 miesięcy w beczce, za Wine With Seth), ceny: Winnica Lidla, rafa-wino.pl, winezja.pl (29.10.2026). Nie testowaliśmy opisanych win. Alkohol tylko dla osób pełnoletnich.