Poncz to napój mieszany dla wielu osób naraz, podawany w dużej misie (wazie): łączy coś kwaśnego, słodkiego, mocnego i "słabego" (wodę, herbatę, sok), a jego nazwa pochodzi od hinduskiego słowa "pięć". Klasyczny poncz miał 12-20% alkoholu; przepisy poniżej dają od 0% (wersja dla dzieci i kierowców) do ok. 12% i każdy wystarcza na ok. 10 porcji.
Co znaczy słowo poncz i skąd pochodzi?
Najczęściej podawane wyjaśnienie wywodzi nazwę z hindi, w którym "panch" znaczy "pięć". Tyle składników miał pierwotny napój: arak (destylat z Azji Południowej), cukier, cytryna, herbata oraz woda lub wino. Angielska Wikipedia zaznacza jednak, że słowo "punch" pojawia się w angielskich dokumentach już w 1632 r., a część badaczy łączy je z "puncheon", czyli nazwą beczki. Pewne jest to, że pracownicy Kompanii Wschodnioindyjskiej rozpowszechnili poncz w Anglii w XVII wieku, a ok. 1655 r., gdy pojawił się jamajski rum, powstał "nowoczesny" poncz rumowy.
W XVIII i XIX wieku poncz był w Europie tak popularny, że pito go nawet do śniadania. W Polsce podawano go uroczyście o północy w Sylwestra i w karnawale, a Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" kpi z carskich oficerów przy ponczu. Dawny poncz często podpalano dla efektu. Słowo "poncz" oznacza też w polskiej kuchni syrop z alkoholem do nasączania biszkoptu.
Z czego robi się poncz?
Każdy poncz składa się z czterech grup składników. Ich proporcje decydują o smaku i mocy:
| Grupa | Rola | Przykłady |
|---|---|---|
| Kwaśne (1 część) | świeżość, równowaga słodyczy | sok z cytryny, limonki, grejpfruta |
| Słodkie (2 części) | ciało, łagodzi alkohol | syrop cukrowy 1:1, miód, grenadyna, likier |
| Mocne (3 części) | alkohol, aromat | rum, brandy, wódka; w wersji winnej wino |
| Słabe (4 części) | rozcieńczenie, objętość | zimna herbata, woda, woda gazowana, soki |
Proporcję 1-2-3-4 opisuje rymowanka z Barbadosu: "one of sour, two of sweet, three of strong, four of weak". Gdy mocnym składnikiem jest wino zamiast rumu, możesz zwiększyć jego udział, bo ma ok. 3 razy mniej alkoholu niż destylat.
Przeczytaj też: Hugo Spritz - przepis na drink Hugo z prosecco i czarnym bzem
5 przepisów na poncz (każdy ok. 10 porcji)
Moc podajemy jako przybliżony wynik obliczenia z proporcji, przed dodaniem lodu (lód rozcieńcza napój jeszcze bardziej).
1. Klasyczny poncz z rumem (ok. 12%)
- 200 ml soku z cytryny lub limonki
- 400 ml syropu cukrowego (cukier i woda 1:1)
- 600 ml rumu (40%)
- 800 ml zimnej czarnej herbaty
- gałka muszkatołowa, plastry cytryny
Wymieszaj w misie wszystkie płyny, schłodź min. 2 godziny, przed podaniem dodaj duży blok lodu i zetrzyj odrobinę gałki. Jeśli jest za słodki, dodaj sok z cytryny, nie wodę. O wyborze rumu (jasny, złoty, ciemny) piszemy w przewodniku po rumie.
2. Poncz z białym winem (ok. 7%)
- 1,5 l białego półwytrawnego lub półsłodkiego wina (ok. 12%)
- 0,5 l soku pomarańczowego
- 50 ml syropu cukrowego lub miodu (do smaku)
- 2 pomarańcze, 1 jabłko, garść winogron, pokrojone
- 0,5 l wody gazowanej (tuż przed podaniem)
Owoce zalej winem, sokiem i syropem, odstaw do lodówki na 2-4 godziny, żeby oddały aromat. Wodę gazowaną i lód dodaj na końcu. Wino nie musi być drogie: dobre są owocowe białe wina półsłodkie. Czerwonym krewnym tej wersji jest sangria.
3. Poncz z prosecco i owocami (ok. 5-6%)
- 750 ml prosecco extra dry (ok. 11%)
- 500 ml soku z białych winogron lub jabłkowego
- 250 ml wody gazowanej
- 200 g mrożonych malin lub truskawek, kilka gałązek mięty
- sok z 1 limonki
Mrożone owoce zastępują lód i nie rozwadniają napoju. Prosecco wlewaj ostatnie, po ściance misy, żeby nie straciło bąbelków. Jak wybrać butelkę, piszemy w tekście o prosecco z Biedronki; podobny, lżejszy drink to Hugo.
4. Gorący poncz zimowy (ok. 10%)
- 1 l wytrawnego czerwonego wina (ok. 13%)
- 0,5 l mocnej czarnej herbaty
- 100 ml ciemnego rumu (40%)
- 3-4 łyżki miodu lub brązowego cukru
- 2 pomarańcze w plastrach, 2 laski cynamonu, 8 goździków, 2 gwiazdki anyżu
Podgrzewaj wino z herbatą, miodem i przyprawami na małym ogniu, nie dopuszczając do wrzenia (alkohol etylowy wrze w ok. 78 °C i szybko odparowuje). Rum dodaj po zdjęciu z ognia. Podawaj w szklankach z uchem. Pokrewny napój opisujemy w przepisie na grzane wino.
5. Poncz bezalkoholowy (0%)
- 1 l soku jabłkowego
- 0,5 l soku pomarańczowego
- 250 ml soku żurawinowego lub z czerwonych winogron
- sok z 1 cytryny
- 1 l wody gazowanej lub lemoniady (tuż przed podaniem)
- pokrojone owoce, mięta
Soki i owoce schłodź w misie, gazowany składnik dolej przy podaniu. Na zimę podgrzej soki z cynamonem i goździkami, jak w przepisie na grzaniec bezalkoholowy. Ciekawszą, "winną" bazę da wino bezalkoholowe zamiast części soków.
Ile procent alkoholu ma poncz?
Nie ma jednej wartości, bo poncz to rodzina napojów. Według Wikipedii dawny poncz z arakiem lub rumem miał 12-20% alkoholu. Moc łatwo policzysz sam: pomnóż objętość każdego alkoholu przez jego moc, zsumuj i podziel przez objętość całego napoju. Przykład dla przepisu nr 1: 600 ml x 40% = 240 ml czystego alkoholu, a całość ma 2 litry, więc wychodzi 12%. Lód topniejący w misie obniża moc o kolejne kilka punktów w ciągu wieczoru.
Przeczytaj też: Drinki z Martini - przepisy z Bianco, Rosso, Fiero i ze Spritem
Jak podać poncz na imprezie?
- Naczynie: szklana misa (bola, waza) o pojemności 3-5 l i chochla. Szkło pokazuje owoce, a chochla pozwala nalewać razem z nimi.
- Lód w bloku: zamroź wodę (lub sok) w misce lub foremce. Duży blok ma mniejszą powierzchnię niż ta sama ilość kostek, więc topnieje wolniej i mniej rozwadnia poncz.
- Kolejność: baza i owoce mogą czekać w lodówce kilka godzin; wodę gazowaną, wino musujące i lód dodawaj tuż przed podaniem.
- Ilość: licz 300-450 ml na osobę na wieczór (2-3 porcje po 150 ml), czyli ok. 3-4,5 l na 10 osób.
- Temperatura: zimny poncz najlepiej smakuje bardzo schłodzony, ok. 5 °C; gorący podawaj ciepły, ale nie wrzący.
- Dwie misy: jeśli są dzieci lub kierowcy, przygotuj osobną, wyraźnie oznaczoną misę bezalkoholową.
Najczęściej zadawane pytania
Co znaczy słowo poncz?
Najczęściej wywodzi się je z hindi "panch", czyli "pięć", od pięciu składników dawnego napoju.
Z czego robi się poncz?
Z czegoś kwaśnego (cytryna), słodkiego (syrop, miód), mocnego (rum, wino) i rozcieńczającego (herbata, woda, sok), plus owoców i przypraw.
Jak zrobić pyszny poncz?
Trzymaj się proporcji 1-2-3-4, schłódź bazę z owocami kilka godzin i dodaj lód oraz bąbelki tuż przed podaniem.
Ile procent alkoholu ma poncz?
Dawny poncz miał 12-20%; nasze przepisy dają od 0 do ok. 12% przed dodaniem lodu.
Czym różni się poncz od sangrii?
Sangria to konkretny hiszpański napój z czerwonego wina i owoców; poncz to szersza rodzina napojów, także na rumie, herbacie lub bez alkoholu.
Źródła: Wikipedia (Poncz; Punch (drink)), poradniki tadar.pl, winnicalidla.pl i krosno.com (porównanie przepisów). Proporcje i obliczenia mocy w przepisach są nasze. Alkohol tylko dla osób pełnoletnich.
